جلال چراغپور، مدرس و كارشناس فوتبال، در برنامه «همیشه با ورزش» از شبكه رادیویی ورزش، با تشریح الزامات برنامهمحوری در فوتبال گفت اصلاح این مسیر باید از تغییر نگاه مدیریتی و بازسازی نظام آموزش مربیان آغاز شود و یك برنامه بلندمدت برای تربیت بازیكنان از سنین پایه در نظر گرفته شود.
به گزارش رادیو ورزش؛ چراغپور در گفتوگو با برنامه «همیشه با ورزش» با تأكید بر اینكه فوتبال ورزشی پیچیده و چندوجهی است، اظهار داشت اداره آن فقط به مسائل فنی داخل زمین محدود نمیشود و حوزههایی مانند تغذیه، روانشناسی، بدنسازی، امكانات، آموزش و مدیریت نیز باید در یك ساختار هماهنگ قرار گیرند.
او با اشاره به ویژگیهای فنی و جسمانی فوتبال گفت این ورزش علاوه بر دانش تخصصی، به امكانات و تجهیزات مناسب نیاز دارد و حتی كیفیت زمین چمن میتواند روی كیفیت اجرای مهارتهایی مانند پاس و كنترل توپ اثر بگذارد. به گفته چراغپور، فوتبال همچنین به دلیل تنوع حركات، شتابگیری، تغییر مسیر و توقفهای مكرر، نیازمند برنامهریزی دقیق جسمانی است و آسیبهای مختلف نیز از جمله آسیبهای جدی عضلانی و اسكلتی در آن رخ میدهد.
چراغپور بخش دیگری از پیچیدگی فوتبال را به ارتباط آن با ویژگیهای روحی و روانی بازیكنان و حتی سلیقه تماشاگران مرتبط دانست و گفت نوع بازی مورد استقبال مخاطبان نیز میتواند بر سبك بازی تأثیر بگذارد. او بر همین اساس تأكید كرد مجموعهای كه فوتبال را اداره میكند باید از دانش كافی برای مدیریت همه این عوامل برخوردار باشد.
این مدرس فوتبال در ادامه، نقطه آغاز برنامهمحوری را از سنین پایه دانست و گفت حدود 8 تا 12 سالگی دورهای بسیار مهم برای یادگیری حركات و ایجاد هماهنگی میان عصب و عضله است. به اعتقاد او، اگر كودك در این دوره زیر نظر مربی آموزشدیده و دارای برنامه مناسب قرار نگیرد، بخشی از ظرفیت لازم برای شكلگیری «عملكرد فوتبالی» را از دست میدهد.
چراغپور برای توضیح اهمیت این دوره، به نمونه لامین یامال اشاره كرد؛ بازیكنی كه در سیستم پایه بارسلونا پرورش یافته و در 15 سال و 9 ماهگی نخستین بازی رسمی خود را برای تیم بزرگسالان این باشگاه انجام داد. اطلاعات رسمی بارسلونا نیز نشان میدهد یامال از هفتسالگی وارد این باشگاه شده و مسیر رشد خود را در ردههای پایه طی كرده است.
او با طرح این پرسش كه «با چه برنامهای باید جلو برویم؟» تأكید كرد پیش از هر چیز باید برنامهریزان و مربیان را تربیت كرد. چراغپور انتقاد كرد كه در ساختار فعلی، مربی دورههای پایه لزوماً از ابتدا برای كار تخصصی با كودكان تربیت نمیشود و حتی مسیر دریافت مدارك مربیگری نیز به اندازهای كه او لازم میداند با نیازهای فوتبال پایه منطبق نیست.
چراغپور در همین زمینه به دوره مربیگری «دی» اشاره كرد و گفت برگزاری یك دوره كوتاه و سپس فرستادن مربی برای كار در ردههای پایه، بدون آنكه آموزش تخصصی و مستمر متناسب با سنین پایین وجود داشته باشد، نمیتواند پاسخگوی نیاز فوتبال پایه باشد. او پیشنهاد كرد اگر قرار است فوتبال ایران به برنامهمحوری برسد، باید یك برنامه حداقل 10 ساله از سنین پایه تا آستانه بزرگسالی طراحی و اجرا شود.
او ژاپن را نمونهای از كشورهایی دانست كه به گفته وی روی چنین مسیر بلندمدتی كار كردهاند. بررسی ساختار رسمی فدراسیون فوتبال ژاپن نیز نشان میدهد این كشور برای تربیت مربیان، علاوه بر مسیر عمومی دریافت مجوز، دورههای تخصصی جداگانهای برای ردههای پایه از جمله Youth B برای ردههای زیر 15 و زیر 12 سال و Elite Youth A برای رده زیر 18 سال دارد.
چراغپور در ادامه درباره نقش بخش خصوصی در فوتبال پایه هشدار داد و گفت زمانی كه آموزش فوتبال به یك فعالیت صرفاً درآمدزا تبدیل شود، ممكن است هدف تربیت بازیكن برای منافع بلندمدت فوتبال كشور تحتالشعاع قرار گیرد. او بر همین اساس معتقد بود بخشهایی از فرآیند تربیت مربیان پایه باید تحت نظارت جدی دولت و نهادهای مسئول قرار داشته باشد و مربیانی كه با كودكان كار میكنند، از نظر تخصصی و همچنین ویژگیهای شخصیتی و تربیتی مورد ارزیابی قرار گیرند.
او تأكید كرد هر فردی نباید بدون طی فرآیندهای لازم مسئولیت تربیت كودكان را بر عهده بگیرد و گفت مربی فوتبال پایه علاوه بر دانش فنی، باید از نظر روحی، روانی، شخصیتی و تربیتی نیز صلاحیت لازم را داشته باشد.
چراغپور در بخش دیگری از گفتوگو، اصلاح ساختار فوتبال را از بالاترین سطح مدیریت ضروری دانست و گفت به اعتقاد او نخستین تغییر باید در «تفكر رأس سیستم» اتفاق بیفتد. او این موضوع را متوجه رئیس فدراسیون فوتبال دانست و خواستار مدیری شد كه علاوه بر نگاه مدرن، تحصیلات و تخصص مرتبط داشته باشد و بتواند حتی درباره جزئیات یك برنامه تمرینی، از جمله میزان و تراكم تمرین، ارزیابی تخصصی ارائه دهد.
او سپس اصلاح كمیته آموزش را دومین گام دانست و گفت ساختار آموزش مربیان باید از اساس بازطراحی شود. چراغپور معتقد بود روش تولید، تربیت و آموزش مربی باید تغییر كند و محتوای آموزشی نیز باید به شكلی باشد كه مربی پس از گذراندن دوره، دقیقاً بداند چه مطالبی را آموخته و در چه زمینههایی نیاز به ادامه آموزش دارد.
در این میان، تأكید او بر كیفیت مربی با رویكردهای توسعهای فیفا نیز همجهت است. فیفا در برنامه توسعه استعدادهای خود، ایجاد مسیرهای بلندمدت برای پرورش بازیكن و مربی و تقویت شبكه مربیان داخلی را از محورهای اصلی توسعه فوتبال معرفی كرده و بر برنامهریزی بلندمدت به جای تمركز صرف بر نتایج كوتاهمدت تأكید دارد.
چراغپور همچنین نسبت به اتكای طولانیمدت به روشهای قدیمی آموزش مربیان انتقاد كرد و گفت ساختار آموزش باید دائماً خود را با دانش جدید فوتبال بهروزرسانی كند. او نتیجه گرفت كه تغییر مورد نیاز فقط در یك بخش نیست و باید همزمان در تمرین، آموزش، شخصیت مربیان، مدیریت و منابع آموزشی اتفاق بیفتد.
در بخش دیگری از این گفتوگو، چراغپور ریشه نتیجهگرایی را مورد بررسی قرار داد و گفت وقتی برد و باخت به هدف اصلی تبدیل شود، ارتقای بازیكن جای خود را به ارتقای مربی میدهد؛ زیرا نتیجه مسابقه مستقیماً روی جایگاه، دستمزد و ارزش حرفهای مربی اثر میگذارد.
او برای توضیح این موضوع به فوتبال پایه اشاره كرد و گفت نوع رفتار مربی كنار زمین میتواند فرهنگ بازی كودكان را شكل دهد. به گفته چراغپور، وقتی مربی در ردههای پایه دائماً بازیكن را به دفع توپ و «زدن توپ» تشویق میكند، در بلندمدت فرصت آموزش مهارتهایی مانند بازیسازی از عقب زمین و حفظ توپ كاهش مییابد.
چراغپور هشدار داد نتیجه چنین رویكردی تنها به یك مسابقه یا یك تیم محدود نمیشود، بلكه اگر این فرهنگ در مقیاس وسیع در فوتبال پایه تكرار شود، بر نوع بازیكنانی كه در سالهای بعد وارد سطح حرفهای میشوند نیز اثر خواهد گذاشت.
او در ادامه چهار ویژگی برای مربی فوتبال برشمرد و گفت مربی ابتدا باید «آموزشدهنده» و معلم باشد، سپس توانایی طراحی و اجرای تمرین را داشته باشد، بعد بتواند در جریان مسابقه هدایت و كوچینگ كند و در نهایت فردی قابل اعتماد از نظر انسانی و تربیتی باشد.
چراغپور با انتقاد از غلبه نقش كوچینگ بر سایر وظایف مربی گفت به اعتقاد او بخش قابل توجهی از مربیان بیشتر بر هدایت مسابقه تمركز كردهاند تا آموزش و تربیت بازیكن. او همچنین نسبت به ادبیات پرخاشگرانه برخی مربیان در كنار زمین هشدار داد و گفت رفتار و گفتار مربی در ردههای پایه بخشی از فرآیند تربیت كودك است و نمیتوان آن را از آموزش فوتبال جدا كرد.
بر اساس این دیدگاه، چراغپور تأكید كرد رسیدن فوتبال ایران به برنامهمحوری با تغییر یك مدیر یا اجرای یك طرح كوتاهمدت اتفاق نمیافتد، بلكه نیازمند بازسازی زنجیرهای از مدیریت، آموزش مربی، فوتبال پایه، امكانات، دانش تخصصی و فرهنگ حاكم بر مسابقات است؛ فرآیندی كه به گفته او باید با برنامهای بلندمدت دنبال شود.
